Skip to content

Paris Pantheon Marie Curie’yi anıyor

@Aslı Ulusoy Pannuti

Paris’in görkemli anıt mezarı Pantheon, dünyaca ünlü bilimkadını Marie Curie’yi 150. doğum yıldönümünde etkileyici bir sergiyle anıyor. Polonya’daki adıyla Maria Salomea Sklodowska Paris Pantheon’daki ‘Marie Curie, Pantheon’da bir kadın’ başlıklı sergide özel hayatından bilim hayatına her yönüyle inceleniyor.

Bu konuya ilişkin TRT Türkiye’nin Sesi Radyosu Hayatın Sesleri programına, 22 Şubat 2018 tarihinde geçtiğim haberi aşığıdan dinleyebilirsiniz:

Paris Pantheon. @Aslı Ulusoy-Pannuti

Curie, 67 yıllık hayatını ‘ilk’lerle doldurmuş bir bilimkadını: ‘Bilim doktorası yapan ilk kadın’, ‘dünyada 2 Nobel ödüllü tek kadın’, ‘Paris Sorbonne Üniversitesi’ndeki ilk kadın hoca’, ‘bir üniversite laboratuvarının ilk kadın yöneticisi’, ‘Fransız Enstitüsü’ne bağlı Tıp Akademisi’ne giren ilk kadın’, ‘Fransızların görkemli ulusal anıt mezarı Pantheon’a giren ilk Büyük Kadın’ unvanları hep Curie’ye ait.

Pantheon’daki serginin afişi. @Aslı Ulusoy-Pannuti

Curie’nin, Polonya’da başlayıp Fransa’da sona eren efsanevi hayatı döneminin belgeleri, aletleri, laboratuvar notları, bilimsel çalışmalarının yanı sıra yazıları, aile içi mektuplaşmaları, günlüğü, tuttuğu defterlerle özetlenmiş. Böylece sadece bilimkadını tarafı değil, anneliği, aile hayatı, spora düşkünlüğü vs de çeşitli kamera kayıtları, fotoğraflar, mektuplar vs ile anlatılmış. Kısacası, işine tutkulu, kararlı ve alanında öncü bir kadının hem profesyonel hem özel hayatı serginin ana konusu.

1744’te inşa edilen, 1791’de anıt mezar ilan edilen, Voltaire, Zola, Hugo gibi Fransa’nın büyük adamlarının mezarını ağırlayan ve alınlığındaki ‘Vatan Büyük Adamlarına Müteşekkirdir’ yazısıyla ünlü Pantheon’daki sergi, ‘yabancı düşmanlığı’nın, hele hele bilim dünyasındaki ‘kadın düşmanlığı’nın çok yaygın olduğu bir dönemde her şeye rağmen öne çıkmayı başarmış, dünya bilim tarihine geçmiş bir büyük ismi onurlandırmayı amaçlıyor.

Kaçak üniversitede gizli eğitim

Sergiden. @Aslı Ulusoy-Pannuti

7 Kasım 1867’de Rus işgalindeki Polonya’nın başkenti Varşova’da öğretmen anne babadan doğan Maria Sklodowska’nın dönemi, üniversite eğitiminin kadınlara yasak olduğu dönemdir. 17 yaşındayken, Polonya’da Ruslardan gizlice kurulan ‘kaçak üniversite’nin derslerini kimselere belli etmeden takip eder. Yüksek öğrenim yapmayı kafasına koymuştur bir kere. Kardeşiyle bir anlaşma yaparlar: Polonya’da dört yıl boyunca ilkokul öğretmenliği yapıp Paris’te eğitim gören kız kardeşinin masraflarını karşılar. Ama bir şartla: O da daha sonra kardeşinin yanına Paris’e gelecektir. Gerçekten de 1891’de, yani 24 yaşında, Paris Sorbonne Üniversitesi’ne bilim eğitimine gelir.

“İnsanın inadının ve özellikle kendine güveninin olması şart. Bir konu hakkında yetenekli olduğuna inanmak ve ona ne pahasına olursa olsun ulaşmak gerek” diyor kardeşi Joseph’e 1892’de yazdığı bir mektupta.

@Aslı Ulusoy-Pannuti

Düşündüğünü de yapar: Paris Bilimler Fakültesi’nde iki ayrı lisans eğitimine kabul edilir: Fizik ve matematik. 1895’te fizikçi Pierre Curie ile evlenir. Sanayi kimyası ve fiziği okulunda hocadır Pierre.

1897’de ise fizik doktorasına girer ve Henri Becquerel’in keşfettiği uranyum ışınları üzerine çalışır. Kocasının çalışmaları sayesinde son derece net sonuçlar veren aletlerle çeşitli minerallerce yayılan radyasyonu ölçmeye başlar. Pierre Curie ile birlikte ‘polonyum’u, kimyager Gustave Bemont ile ‘radyum’u keşfederler. Bunlar iki yeni radyoaktif kimyasal elemandır.

Marie Curie söz konusu maddelerin bu özelliğini tanımlamak için ‘radyoaktivite’ sözcüğünü önerir. Curie’ler 1903’te Becquerel ile Nobel ödülünü paylaşır. Böylece çiftin adı dünyada duyulur.

@Aslı Ulusoy-Pannuti

Sergide Curie’nin laboratuvar çalışmaları sırasında kullandığı aletlerin yanı sıra, araştırmalarına ve bulgularına ilişkin aldığı notlar, yazdığı doktora tezinin yayımlanmış bir kopyası, Nobel ödülü belgesi, dönemin gazete ve dergilerinde çift hakkında yayımlanan makaleler vs görülebiliyor.

İki bilim insanının evliliği!

@Aslı Ulusoy-Pannuti

Pantheon’daki Marie Curie sergisinde çiftin özel hayatına da özellikle yer verilmiş. Marie, 1894’te Pierre ile tanışır. Her ikisi de aynı bilimsel ve insani hayali paylaşmaktadırlar. Pierre bir mektubunda, “Rüyalarımızda hipnotize olmuş bir biçimde hayatımızı yan yana geçirmek ne kadar güzel olurdu: Sizin vatansever dünyanız ile bizim insani ve bilimsel rüyamız yan yana!” 1895 yazında evlenirler. Birlikteliklerinden iki kızları olur: Irene ve Eve.

1906, çiftin evliliğinin sona erdiği yıldır. Pierre Curie bir araba tarafından çiğnenerek ölür. Hayatı altüst olan Marie, bilim alanında devam edip etmeme konusunda önce bocalar. Sonunda kocasının işini devam ettirmeyi kabul eder ve Curie laboratuvarının yönetimini ele alır. Ardından ‘Sorbonne’da kürsüsü olan ilk kadın’ olur. Kızları büyür. 1926’da fizik doktoru olan kızı Irene, Marie Curie’nin laboratuvardaki elemanlarından biriyle evlenir. Ondan iki çocuğu olur. Eve ise hayatını müziğe adar. Marie’nin en büyük zevki yakınlarıyla açık hava aktivitelerine katılmaktır.

2 Nobelli bilim kadını!

“Ben bilimin büyük bir güzellik taşıdığına inananlardanım. Dünyamızda macera ruhunun kaybolacağına inanmıyorum. Çevremde yaşayan bir şey gördüğümde işte bu macera ruhum devreye giriyor ve beraberinde merakı getiriyor.”

Curie son derece cinsiyetçi ve yabancı düşmanı saldırıları aşıp, polonyum ve radyum üzerine yaptığı çalışmalarla 1911’de ikinci Nobel ödülü alır. Paris’te bir Radyum Enstitüsü kurarak Pierre Curie’nin rüyasını gerçekleştirir. Böylece bu alandaki araştırma ve ışın kullanma laboratuvarlarını bir araya getirmiş olur. Fizik-kimya laboratuvarını yönetir ki, bu laboratuvar 1920’lerde gelişen çok sayıda bilimsel kuruma örnek olur. Curie laboratuvarının ‘patronu’ dünyaca kabul görür ve çok sayıda onur unvanı alır. Yurtdışında birden çok akademiye ve bilim kurumuna üyedir. Dünyayı gezer ve gittiği her yerde görkemli karşılamalarla karşılanır.

Fransa ve Polonya’da basılan, Curie konulu banknot örnekleri. @Aslı Ulusoy-Pannuti

1914 yani 1. Dünya Savaşı’nın başlangıcı ise, Marie Curie’nin bilgilerini savaş ortamında hizmete koyduğu yıl. Hastaneleri X ışınlarına sahip materyalle donatır ve yaralı askerlerin radyografisini çekmek için radyoloji araçlarıyla savaş alanlarına gider, 17 yaşındaki kızı Irene’in eşliğinde çalışır. Böylece bu tekniklerin kullanımının yaygınlaşmasına katkısı büyük olur. Radyoloji hemşirelerinin eğitimi de büyük katkı yaptığı bir alandır. Böylece radyasyon araştırmalarının ve bunun tıp alanında kullanılmasının öneminin bilincine varır. Hayatının son yirmi yılını Radyum Enstitüsü’ndeki çalışmalara adar. Enstitüyü Dr. Claudius Regaud ile yönetir. Işınlamanın özellikle kanser hastalığında tedavi edici özelliği üzerine çalışır ve Curie Vakfı’nı kurarlar.

Marie Curie’nin ölümünden birkaç yıl sonra kızı Eve bir kitap yayımlar: ‘Madame Curie’. Türkçe’ye de çevrilen ve sinemaya uyarlanan bu hayat öyküsü tüm dünyada ilgi görür ve böylece Madame Curie dünyaca tanınır.

Marie-Pierre Curie’nin Pantheon’daki mezarları. @Aslı Ulusoy-Pannuti

1995’te, Cumhurbaşkanı François Mitterand’ın talebi üzerine kocası Pierre Curie ile Pantheon’a girer Madame Curie. “Marie ve Pierre Curie’nin küllerini bu ulusal hafıza tapınağında ağırlayarak Fransız Cumhuriyeti, yüzyılın büyük keşiflerine yol açan sıradışı bir esere saygısını sunuyor” der Mitterand kızları Eve’e yazdığı mektupta.

Bugün hala çok sayıda sanatçının, yazar çizerin, yönetmenin ilgisini çeken bir hayat hikayesi vardır Marie Curie’nin.

Sergide görülen objeler ve belgeler arasında neler mi var?

Curie laboratuvarında kullandığı bir aletin temsili örneği. @Aslı Ulusoy-Pannuti

Bugün yayınına devam eden ünlü Fransız dergisi Paris Match’da Marie Curie üzerine 1939’da yayımlanan bir makale.

Marie Curie’nin 100. doğumyıldönümü için Fransız postası tarafından basılan pul.

Marie Curie’yi konu alan belgeseller ve kurgu filmler.

1995’te basılan Pierre ve Marie Curie temalı 500 Frank.

Pierre-Marie Curie’nin radyoaktiviteyi ölçmek için kullandığı aletin temsili modeli.

Marie Curie’nin radyoaktif maddeler üzerine yazdığı, 1903’te yayımlanmış doktora tezinden bir örnek.

Pierre-Marie Curie, Nobel ödülünün kopyası. @Aslı Ulusoy-Pannuti

Pierre-Marie Curie 1903 Nobel ödülünün kopyası.

Radium dergisinin 1904’teki ilk sayısına kapak: Pierre-Marie Curie.

Marie Curie’nin ailesiyle çekilmiş filmlerden örnekler: Ormanda kızları ve torunlarıyla (1930); Marie Curie Alpler’de paten yaparken (1934), Marie Curie bisikletiyle (1932).

Matin gazetesinin 20 Nisan 1906 tarihli birinci sayfa haberi: Pierre Curie’nin hayatını kaybettiği kaza.

Bilimsel toplantıda tek kadın. @Aslı Ulusoy-Pannuti

1915’te, Belçika’daki bir hastanenin önünde kızı Irene ile çekilmiş fotoğrafı. Bu fotoğrafta anne-kız radyografi araçlarının önündeler.

Brüksel’deki Metropol Oteli’nde yapılan bilimsel toplantıda çekilmiş bir fotoğraf. Marie Curie fotoğraftaki tek kadın.

Comments are closed.